Roofvogels in beeld

Helaas heb ik vandaag weer een aantal vervolgingen moeten toevoegen aan het Logboek vervolging. De teller staat inmiddels op 96! Dit zijn al 10 meer dan vorig jaar rond deze tijd. Bedroevend! 

Ik zou jullie nog even de details laten weten van het ringen van de Torenvalk kuikens.
Het ringen van vogels gebeurt zoals ik al eerder heb geschreven om meer te weten te komen over de soort. “Onze” Torenvalken zijn geringd in het kader van een onderzoek om meer inzicht te krijgen in de overlevingskans, verplaatsing en leeftijdsopbouw van de Torenvalk. In de tabel hieronder kun je zien welke gegevens er onder andere worden verzameld tijdens het ringen van een Torenvalk.

De eerste vijf rijen zijn de gegevens van het kuiken en de onderste twee van de ouders. Van het vrouwtje (de moeder) weten we niet veel behalve de leeftijd en de kleurring code. Zoals je in de tabel kunt zien waren de kuikens afgelopen woensdag allemaal al zwaarder dan het volwassen mannetje.
Op basis van de stuitpennen van de jongen was alleen van één kuiken met zekerheid te zeggen dat het een vrouwtje is. Van de andere vier kuikens wordt vermoed dat het nog twee vrouwtjes en twee mannetjes zijn, maar dit is dus niet zeker.

In de derde kolom (kleurring) staat de code die in de rode ring om de linker poot staat. Deze rode ring met drie witte letters wordt alleen gebruikt in het RAS project. Mocht je dus een Torenvalk met kleurring zien door je telescoop of verrekijker en je kunt de code aflezen die er in staat dan kan je dit laten weten aan de Vogelringgroep Bergumermeer. Als je dan ook de datum, plaats en tijdstip van je waarneming noteert dan is dat helemaal mooi. Dit soort informatie is namelijk erg waardevol voor het onderzoek. Bovendien krijg je dan bericht terug met de gegevens die de vogelringgroep heeft over de Torenvalk; bijvoorbeeld waar hij/zij is geboren en hoe oud hij/zij is. Super toch?!

Gisteren werd in het gastenboek gevraagd waar de vader van de jongen is. Papa Torenvalk is momenteel heel weinig te zien. Alleen als je mazzel hebt kun je het mannetje heel even in de nestkast zien wanneer hij een muis komt brengen. Het grootste gedeelte van de dag is het mannetje aan het jagen om voldoende prooien aan te slepen voor de vijf kuikens. Het vrouwtje helpt ook al veel mee met jagen, maar zij blijft ook nog wel in de buurt van het nest om de jongen te beschermen en om de muizen te voeren. Het mannetje is niet constant actief aan het jagen, dat kost namelijk erg veel energie. Voor een groot gedeelte van de dag zit hij ergens op de uitkijk bijvoorbeeld op het dak van Electrabel. Op het moment dat hij een geschikte prooi ziet dan gaat hij er achteraan. 

Zoals ook al genoemd is in het gastenboek zie je de jongen deze dagen al veel vliegoefeningen doen. Hiermee trainen ze de borstspieren alvast, zodat ze straks sterk genoeg zijn om hun eerste vlucht te nemen. Het is heel belangrijk dat de jongen goed voorbereid zijn op het vliegen, het moet natuurlijk wel in één keer goed gaat als ze het rooster af springen.

De kuikens zijn geringd. Samen met Peter Das en Bareld Storm hebben we tegen half vier in de middag de kuikens geringd. Helaas hebben we van maar één kuiken het geslacht kunnen bepalen. Eén van de twee oudste kuikens is een vrouwtje. Van de andere vier kuikens waren de stuitpennen nog niet voldoende gegroeid om daar iets met zekerheid over te zeggen.
De jongen werden voor het ringen van binnenuit uit de nestkast gehaald. Om te voorkomen dat vader of moeder ziet dat we met de jongen bezig zijn wordt het luikje aan de voorkant dicht gedaan. Vader keek wel even vreemd op toen hij de kast niet in kon en ook moeder was ook even beduusd. Gelukkig is de drang om voor de jongen te zorgen zo groot dat ze even later gewoon weer terug komt. Op het filmpje is te zien dat het vrouwtje even aarzelde voordat ze de kast in ging. Toen ze zag dat de kust weer veilig was ging ze gewoon weer over tot de orde van de dag; kuikens voeren.

Van het ringen zelf heb ik geen filmpje gemaakt. Vorig jaar heeft mijn voorganger Noortje Bos hier wel een heel mooi filmpje van gemaakt (klik hier). Dit jaar ging het ringen ongeveer net zo, maar dan met vijf kuikens in plaats van drie. Gegevens over de kuikens en de ringcodes houden jullie nog van me tegoed.

Vanmiddag worden de kuikens geringd. Hopelijk kunnen we dan ook al zien wat het geslacht van de kuikens is. Voor het bepalen van het geslacht wordt gekeken naar de stuitveren. Hiervoor moeten deze dus al voldoende gegroeid zijn.

Soms kun je ook al van te voren raden wat het geslacht van de kuikens is. Net als het aantal eieren dat gelegd wordt heeft het lichaam van het vrouwtje ook invloed op het geslacht van de kuikens. Over het algemeen bevatten vroege broedsels meer mannetjes en late broedsels meer vrouwtjes. Bovendien zijn de oudste kuikens in een vroeg broedsel meestal mannetjes en de oudste kuikens in een laat broedsel meestal vrouwtjes.

Hoe vroeger in het broedseizoen een Torenvalk mannetje is geboren hoe groter de kans dat hij de winter overleeft. Een Torenvalk man moet namelijk tijdens de winter zijn eigen territorium zien te bemachtigen. Mannetjes die vroeg in het voorjaar worden geboren hebben meer tijd om te leren jagen op muizen en aan te sterken voor de winter en hebben dus meer kans om een eigen territorium te bemachtigen. Voor mannetjes die later in het seizoen worden geboren kost het vechten naast het leren jagen teveel energie, waardoor de overlevingskans vrijwel nihil is. Bij Torenvalk vrouwtjes is de overlevingskans even groot of ze nu vroeg of laat in het seizoen worden geboren.
Waarom de oudste kuikens in een vroeg nest mannetjes en in een laat nest vrouwtjes zijn is om het volgende. Ik heb eerder al eens uitgelegd waarom de kuikens verschillen in grootte. Als door bijvoorbeeld slecht weer de ouders niet voldoende muizen kunnen vangen, dan kunnen de oudere kuikens overleven door de jongere op te eten. Met dit in het achterhoofd is het dus te begrijpen dat je vroeg in het seizoen beter zonen als eerste kunt krijgen. En is het juist niet handig als je bij een laat broedsel als eerste zonen krijgt omdat deze de winter hoogstwaarschijnlijk toch niet overleven.

Kortom mannetjes hebben invloed op het tijdstip dat het eerste ei wordt gelegd en vrouwtjes hebben vervolgens invloed op het aantal eieren en het geslacht van de kuikens. Wat een mooi systeem!

Hoe zit dat met dit broedsel; is dit een laat of een vroeg broedsel? Geen van beide! Grof gezegd beginnen vroege broedsels voor half april en late broedsels na half mei. Dit Torenvalk vrouwtje heeft haar eerste ei op 24 april gelegd. Kennelijk wil dit paartje ons graag tot het laatste moment in spanning houden.